Edda Elísabet Magnúsdóttir ver doktorsritgerð 19. maí nk.

Edda Elísabet Magnúsdóttir ver doktorsritgerð sína við Líf- og umhverfisvísindadeild Háskóla Íslands föstudaginn 19. maí nk . Ritgerðin ber heitið: Sönghegðun hnúfubaksins (Megaptera novaeangliae) á fæðustöðvum við suðurmörk norðurheimskautsins (e. The singing behaviour of humpback whales (Megaptera novaeangliae) in subarctic waters.

Leiðbeinandi er dr. Jörundur Svavarsson, prófessor við Líf- og umhverfisvísindadeild Háskóla Íslands. Aðrir í doktorsnefnd eru dr. Marianne H. Rasmussen, forstöðumaður Rannsóknaseturs Háskóla Íslands á Húsavík, dr. Patrick Miller, prófessor við Háskólann í St. Andrews, Skotlandi og dr. Mads Peter Heide-Jørgensen, prófessor við Náttúrurannsóknastofnun Grænlands í Nuuk, Grænlandi.

Haustið 2008 hóf Edda doktorsnám sitt við Líf- og umhverfisvísindadeild og fór þar fram við Rannsóknasetur Háskóla Íslands á Húsavík undir handleiðslu forstöðumanns þess, Marianne Rasmussen. 

Nánar má sjá um doktorsvörnina hér. 

Ágrip af rannsókn

Á æxlunartíma hnúfubaksins (Megaptera novaeangliae) syngja tarfarnir flókna og langa söngva sem samanstanda af endurteknum og fjölbreyttum söngerindum. Á hverjum tíma og stað syngja tarfarnir sömu söngvana. Söngvarnir virðast einna helst mikilvægir í samskiptum tarfanna þegar þeir eru á æxlunarstöðvunum en líklega eru þeir jafnframt mikilvægir í tilhugalífi dýranna. Nýlegar rannsóknir hafa staðfest að hnúfubakstarfar eru einnig iðnir við söng utan æxlunarstöðva, t.d. á farleiðum og á fæðuslóðum á og við heimskautasvæðin. Tilgangur sönghegðunarinnar á fæðuslóðum er enn að miklu leyti á huldu.

Rannsóknir fóru fram á hljóðmyndun hnúfubaka við norðausturströnd Íslands á heilsársgrundvelli með áherslu á sönghegðun að vetri. Hljóðgögnum var safnað yfir þriggja ára tímabil. Upptökurnar leiddu í ljós að hnúfubakar syngja á fæðustöðvum sínum norðaustur af landinu á veturna og voru söngvarnir í mestum mæli á æxlunartíma þeirra. Jafnframt mynduðu þeir margvísleg samskiptahljóð allt árið sem flokkast ekki sem söngvar. Upptökur af söngvum fengust einnig frá þekktum æxlunarstöðvum hnúfubaka í Norður Atlantshafi, þ.e. frá Grænahöfðaeyjum úti fyrir norðvesturströnd Afríku og frá Karíbahafi. Markmiðið var að bera íslensku söngvana saman við söngva frá þessum æxlunarstöðvum.

Ef líkindi finnast milli söngva og þess hvernig þeir þróast á fjarlægum búsvæðum bendir það til þess að hvalir frá þeim svæðum eigi í samskiptum og tilheyri líklega sama æxlunarstofni. Fyrsta stigs Markov-líkan var notað til að meta samræmi og festu í myndun söngrunanna innan tímabila en samanburðargreiningar voru svo nýttar til að kanna líkindi milli söngvanna frá þessum ólíku svæðum og tíma. Ásamt því hversu miklum tíma hvalirnir vörðu í söng sýndu niðurstöðurnar fram á að söngvarnir frá Íslandi voru í samræmi við það söngform sem þekkist á hefðbundnum æxlunarstöðvum í hitabeltinu. Því er ólíklega um tilviljunarkennda söngva að ræða, öllu heldur eru líkur á að söngvarnir á Íslandi eigi þátt í tilhugalífi hvalanna. Söngvar með svipaða uppröðun erinda voru sungnir við Ísland og á æxlunarsvæðunum. Það bendir til þess að hvalirnir skiptist á hljóðum á Íslandsmiðum og/eða á farleiðum og flytji þau svo með sér suður á æxlunarstöðvarnar.

Þar sem söngvar heyrðust fram í mars er ljóst að einhverjir hnúfubakar halda til við Ísland yfir veturinn. Þannig geta íslensk hafsvæði nýst hvölunum á veturna og fram á vor til bæði fæðuöflunar, söngiðkunar og mögulega til mökunar. Niðurstöðurnar varpa þannig nýju ljósi á mikilvægi íslenskra fæðustöðva fyrir hnúfubaka að vetri til.
 

Um doktorsefnið

Edda Elísabet Magnúsdóttir fæddist í Durham, Englandi árið 1981 og ólst upp í Reykjavík. Edda á tvo drengi, þá Aðalstein Loga Bernharðsson 6 ára og Arnar Magnús Bryden Swift 9 mánaða, sambýlismaður hennar er Martin Jónas Swift eðlisfræðingur og kennari.

Edda lauk BSc námi í líffræði við Háskóla Íslands árið 2005 og M.Paed námi í líffræði og kennslufræðum við Háskóla Íslands árið 2007. Veturinn 2007–2008 starfaði hún sem raunvísindakennari við Fjölbrautaskóla Norðurlands vestra á Sauðárkróki en hóf svo doktorsnám sitt í líffræði við Háskóla Íslands haustið 2008 og fór það fram við Rannsóknasetur Háskóla Íslands á Húsavík.

Meðfram námi hefur Edda sinnt margvíslegri kennslu, þar á meðal stundakennslu við Háskóla Íslands og Háskólasetur Vestfjarða, raunvísindakennslu við Menntaskólann við Sund, í Háskóla unga fólksins og Háskólalestinni. Hún hefur auk þess leiðbeint meistaranáms- og grunnnámsnemendum í líffræði við Háskóla Íslands.

Edda hefur lagt metnað sinn í fræðslu um hvali fyrir almenning, m.a. með ýmsum erindum sem hafa verið sérstaklega sniðin að almenningi og með skrifum fræðsluefnis um hvali fyrir hvalasafnið „Whales of Iceland“. Edda gaf jafnframt út hljóðbók um hina áhugaverðu hljóðhegðun hnúfubaksins fyrir almenning, ásamt Marianne Rasmussen, leiðbeinanda hennar, og öðru samstarfsfólki.

Þú ert að nota: brimir.rhi.hi.is