Strandir 1918

Verkefnið Strandir 1918 var áberandi á árinu 2018, á 100 ára fullveldisafmæli Íslands. Á því ári var sett upp sögusýning á Sauðfjársetri á Ströndum með sama heiti og haldin 3 málþing í samvinnu Sauðfjársetursins við Rannsóknasetur HÍ á Ströndum og fleiri aðila í héraðinu, m.a. grunnskólana, fræðafélagið Fjölmóð og aðrar menningarstofnanir.

Rannsóknasetur HÍ á Ströndum tók virkan þátt í verkefninu, bæði uppsetningu sýningar og stýrði einnig málþingunum í Sævangi á afmælisárinu. Einnig var unnið að verkefni sem snérist um dagbækur í héraðinu á árinu 1918 og skoðað hvað er til af ljósmyndum á Ströndum frá fyrstu tveimur áratugum aldarinnar. Segja má að þannig hafi með góðum árangri verið tengd saman þrjú rannsóknarverkefni sem setrið vinnur að.

Gamli bærinn á Broddanesi í Kollafirði í upphafi 20. aldar - ljósm. Sigurjón Jónsson á Kollsá í Hrútafirði, í eigu Þjóðminjasafns. 

Dagbækur frá 1918

Rannsóknasetur HÍ á Ströndum hefur tekið til sérstakrar skoðunar 3 dagbækur Strandamanna frá árinu 1918 í tengslum við verkefnið Strandir 1918. Ef fólk veit um fleiri slíkar dagbækur Strandamanna frá þessu ári (eða öðrum árum) erum við áfjáð í að fá vitneskju um þær (jonjonsson@hi.is). 

Hér má nálgast uppskrift á dagbók Þorsteins Guðbrandssonar á Kaldrananesi frá árinu 1918 (Lbs 3809 8vo), með nútímastafsetningu. Skjalið var fyrst birt af Rannsóknasetrinu á héraðsfréttavefnum strandir.is á Þorláksmessu 2018 og er einnig aðgengilegt í handriti á Sauðfjársetri á Ströndum og hér á vefnum: 

Hinar dagbækurnar sem skoðaðar hafa verið í verkefninu Strandir 1918 eru dagbók Níelsar Jónssonar á Grænhól á Gjögri í Árneshreppi og dagbók Kristjáns Helgasonar á Þambárvöllum í Bitru. Byrjað er að skrifa þetta ár upp úr þeim báðum, en slíkt er tímafrek iðja og dagbók Níelsar er feykilega ítarleg. 

Ljósmyndir frá 1918

Myndir af Ströndum frá fyrstu áratugum 20. aldar eru fáar varðveittar á söfnum. Þó eru tvö söfn á Þjóðminjasafni frá þessum árum. Annars vegar er það myndasafn sem komið er frá Guðmundi G. Bárðarsyni á Bæ í Hrútafirði og hins vegar myndir frá Sigurjóni Jónssyni ljósmyndara á Kollsá í Hrútafirði.

 

Veisluhöld á Bæ í Hrútafirði 1919 - ljósm. á Þjóðminjasafni

 

Tímaritagreinar um Strandir frá því um 1918

Leitað var að heimildum um Strandir í dagblöðum og tímaritum frá árinu 1918 í tengslum við verkefnið. Svo heppilega vill til að tvær ítarlegar frásagnir eða ferðasögur um allar Strandir frá því um það leyti birtust í tímaritum, önnur er ferðasaga og hin úttekt á búnaðarástandi á Ströndum. Þessar heimildir koma að miklu gagni við rannsókn á Ströndum 1918. 

  • Guðmundur Hjaltason fyrirlesari: Ferð um Strandasýslu vorið og fyrra hluta sumars 1917. Birtist i bútum í Lögréttu 1918. 
  • Sigurður SIgurðarson búnaðarmálastjóri: Strandasýsla. Búnaðarrit 31. árg. 1917 (1.-2.tbl.), bls. 127-152. 

 

Vefurinn heimildir.is 

Loks er að nefna vefinn heimildir.is sem Þjóðskjalasafn heldur úti. Þar er að finna margvíslegar merkilegar heimildir frá þessum árum, m.a. túnakort, heimildir um fastaeignamat sem gerðar voru um allt land á árunum 1916-1919 og loks prestþjónustubækur og sóknarmannatöl frá svæðinu. Allt kemur þetta að miklu gagni við að kortleggja daglegt líf og lifnaðarhætti á Ströndum 1918.  

 

Þú ert að nota: brimir.rhi.hi.is