Charcot verkefnið

Hver var Jean-Baptiste Charcot?

Franski heimskautafarinn, leiðangursstjórinn og læknirinn Jean-Baptiste Charcot (1867– 1936) var einn þeirra merkismanna sem fyrstir könnuðu og kortlögðu haf- og landsvæðin umhverfis heimsskautin í byrjun síðustu aldar, en meðal annarra þekktra heimskautafara þessa tíma má nefna Amundsen, Scott, Nordenskjöld og Peary. Í byrjun 20. aldar stóð Charcot fyrir og stjórnaði tveimur leiðöngrum til að kanna suðurskautið, og hafði þar fyrstur Frakka vetursetu ásamt áhöfn sinni. Eftir fyrri heimsstyrjöldina stjórnaði hann síðan fjölmörgum þverfaglegum vísindaleiðöngrum á norðurslóðir, til Færeyja, Íslands, Jan Mayen og Grænlands.

Rannsóknaskipið Pourquoi-Pas?

Þekktasta skip hans var Pourquoi-Pas? – sérútbúið rannsóknaskip með þremur rannsóknastofum og bókasafni. Í ferðum þess voru gerðar margvíslegar vísindarannsóknir sem þykja stórmerkar enn þann dag í dag. Þann 16. september 1936 lenti skip hans, Pourquoi pas?, í miklu og óvæntu óveðri út af Reykjanesi, hraktist upp í Borgarfjörð og fórst á Hnokka út af Álfanesi á Mýrum. Alls létust 40 manns, 23 fundust látnir, 17 var saknað og fundust aldrei og einn áhafnarmeðlimur komst lífs af.

Mikill Íslandsvinur

Charcot og menn hans komu oft við hér á landi í leiðöngrum sínum á norðurslóðir. Hann eignaðist fjölmarga vini hér á landi og hélt góðu sambandi við þá allt þar til yfir lauk. Strand Pourquoi pas? var því mikil sorgarfrétt á Íslandi á sínum tíma og til marks um það má nefna að þegar minningarsamkoma um hina látnu var haldin var öllum verslunum í Reykjavík lokað, og mun það vera einsdæmi að erlendum manni sé sýndur viðlíka sómi.

Efni sem ekki hefur verið sýnt áður hérlendis

Þann 25. febrúar var opnuð viðamikil sýning í Háskólasetri Suðurnesja í Sandgerði sem ætlað er að varpa ljósi á ævi og starf þessa merka manns. Þar hefur verið leitast við að endurskapa það magnaða andrúmsloft sem ríkti um borð í rannsóknaskipunum á sínum tíma, en auk þess hefur verið safnað saman margvíslegum fróðleik í máli og myndum um æfi Charcots og störf. Merkustu gripirnir á sýninguni teljast ýmsir veglegir hlutir sem rak á land úr Pourquoi-Pas? þegar það strandaði hér við land, meðal annars sérlega glæsileg lágmynd úr eik og kopar sem prýddi efri þiljur skipsins og var nokkurs konar tákn þess, nokkur málverk og fleira sem ekki hefur verið sýnt hérlendis áður. Þessir munir eru fengnir að láni frá Musée de la marine (Sjóminjasafni franska flotans) í París. CultureFrance (stofnun frönsku utanríkis- og menningarmálaráðuneytanna sem sér um menningarsamskipti víða um heim) hefur séð um flutning munanna til Ísland. Auk þess hefur barnabarn Charcots, frú Anne-Marie Vallin-Charcot lagt sýningunni lið með ýmsu móti, m.a. gefið persónulega muni og skjöl til hennar sem ekki hafa verið sýnd áður. Ennfremur leggja Þjóðminjasafnið, Byggðasafnið Görðum, Byggðasafn Suðurnesja og fleiri aðilar til muni.

Vegleg sýning um merkan mann

Hönnuður sýningarinnar er Árni Páll Jóhannsson, Gagarín ehf sá um framkvæmd hennar, Potemkin hönnun ehf sá um smíðar á innréttingum, skipulag og grafísk hönnun var í höndum Róberts Guillemette, en handrit sýningarinnar skrifaði Friðrik Rafnsson. Reynir Sveinsson hafði umsjón með staðarframkvæmdum. Í verkefnisstjórn sitja þeir Jörundur Svavarsson og Friðrik Rafnsson. Styrktaraðilar eru Hitaveita Suðurnesja, Sparisjóðurinn í Keflavík, Sandgerðisbær og Háskóli Íslands. Hér er um að ræða glæsilega sýningu um þennan stórmerka heimskautafara, leiðangursstjóra og lækni sem jafnframt er nokkurs konar holdgervingur langvinnar og góðrar vináttu milli Íslendinga og Frakka, enda er opnun sýningarinnar hluti af menningarhátíðinni Pourquoi-pas? Nánari upplýsingar veita Jörundur Svavarsson og Friðrik Rafnsson.

Þú ert að nota: brimir.rhi.hi.is